## Introductie Openbare verlichting: de basis

In deze introductieles van het lesdeel Openbare verlichting krijg je basisinformatie over: de weg die elektriciteit aflegt van de bron naar de lantaarnpaal in jouw straat, de geschiedenis van onze lantaarnpaal, de voor- en nadelen van openbare verlichting, begrippen die te maken hebben met licht, de toekomst van openbare verlichting, de aansluiting van elektriciteit op een lantaarnpaal en over veiligheid. Met deze achtergrondinformatie weet jij voldoende om je te verdiepen in de twee stappenplannen bij de praktijkopdrachten.

**Let op: Zorg dat je het hele lesdeel Elektra hebt afgerond voordat je met dit lesdeel start. De informatie in dit lesdeel is namelijk een vervolg op de informatie in het lesdeel Elektra.**

De woorden die een {{kleur}} hebben kun je opzoeken in de online begrippenlijst. Daar vind je een korte uitleg.

Op sommige schermen zie je rechts de tab **Extra info** staan. Klik erop en krijg verdiepende informatie over de lesstof.


Introductieles openbare verlichting

## Openbare verlichting

Met openbare verlichting bedoelen we alle straatverlichting in de publieke ruimte. Het zijn dus niet alleen lantaarnpalen. Denk ook bijvoorbeeld aan lampen in fietstunnels, verlichting bij bushaltes en sportveldverlichting.

***Hoeveel lantaarnpalen staan er in Nederland?***

## Lichtpunten in de geschiedenis

Lantaarnpalen zijn in de loop van de geschiedenis steeds veranderd. De gebruikte brandstof is de basis van die veranderingen. 

***Koppel de verschillende lantaarnpalen aan de juiste tijd in de geschiedenis.***




## Licht in de duisternis

Op deze kaart van Nederland zie je hoeveel licht er ’s nachts afkomstig is van de openbare verlichting. Het licht is zelfs vanuit de ruimte te zien.

Welke voordelen van openbare verlichting zijn voor jou het belangrijkst?

***Openbare verlichting zorgt ervoor dat …***



## Kunstlicht uit, sterren aan

In Nederland is de Melkweg bijna nooit zichtbaar. Dat komt door lichtvervuiling. {{Lichtvervuiling}} is een breed begrip: het is al het licht dat in de lucht zit. {{Lichthinder}} is de specifieke overlast van een kunstmatige lichtbron voor mensen of dieren. 

Wat kun jij zelf doen om lichthinder in je slaapkamer te verminderen? 
Kies drie goede oplossingen.

***’s Avonds …***



## Gaat er al een lichtje branden?

Elektriciteit en licht hebben veel met elkaar te maken. Je hebt elektriciteit nodig om een lamp te laten branden. Maar je kunt met een zonnepaneel ook licht omzetten in elektriciteit. In het [lesdeel Elektra](https://keuzevak.poweruptheplanet.nl/nutsvoorziening/elektra) kun je teruglezen welke natuurkundige begrippen belangrijk zijn binnen de elektriciteit. We vullen deze basisbegrippen in dit lesdeel aan met specifieke termen die met licht te maken hebben.

Gaat er al een lichtje branden? Ga verder en leer meer over: verlichtingssterkte, lichtstroom, kleurtemperatuur, lichtverlies, lichtsterkte en lichtkwaliteit.


## Verlichtingssterkte

De ***verlichtingssterkte*** is de hoeveel licht die op een bepaalde plek valt. Verlichtingssterkte wordt gemeten in lux. Hoe hoger het aantal ***lux***, hoe lichter het op die plek is. 

Niet overal is evenveel licht nodig. 

***Koppel de verschillende ruimtes aan de juiste verlichtingssterkte.***

## Lichtstroom

De {{lichtstroom}} is de totale hoeveelheid licht die een lamp uitstraalt. Lichtstroom wordt gemeten in {{lumen}}. Hoe meer lumen, hoe meer licht een lamp geeft. Er is een verschil tussen lumen en watt. Watt is de eenheid van vermogen en geeft aan hoeveel energie er verbruikt wordt.




Bekijk de tabel. Welke conclusies zijn juist? ***Kies de drie juiste antwoorden.***



##  Zien en gezien worden

Op een avond, als je naar huis fietst, let je eens goed op de openbare [1]. Het valt je op dat sommige lantaarnpalen het fietspad wat minder goed verlichten dan andere. Dat komt onder andere door {{lichtverlies}}: vuile of [2] lampen zorgen ervoor dat een deel van het licht het fietspad niet meer bereikt. Verder merk je op dat een lantaarnpaal het meeste licht geeft als je er precies onder fietst. In alle andere [3] is er veel minder licht. Dit heeft te maken met de {{lichtsterkte}} van een lamp. Tot slot ontdek je iets over de {{kleurtemperatuur}}. Sommige lantaarnpalen geven een geeloranje licht. Dat geeft je een rustiger gevoel, maar kleuren zijn minder goed zichtbaar dan wanneer het fietspad verlicht is door meer [4] licht. Al deze aspecten dragen bij aan de {{lichtkwaliteit}}: het [5] dat de verlichting jou geeft.


***Sleep de woorden in de juiste volgorde, van boven naar onder.***

## Slimme straatverlichting

De geschiedenis van de lantaarnpalen toont aan dat we continu op zoek zijn geweest naar modernere en duurzamere manieren van verlichten. En nu volgen de technologische ontwikkelingen in de openbare verlichting elkaar in hoog tempo op. 
Steeds meer gemeentes in Nederland gaan over op {{slimme straatverlichting}}.



Welke voordelen biedt slimme straatverlichting? 
***Kies de vier juiste antwoorden.***

Slimme straatverlichting …

## Slimmer dan slim

Slimme lantaarnpalen met ledlampen die op afstand of automatisch bediend kunnen worden, zijn een feit. Maar de toekomst belooft nog meer. Slimme lantaarnpalen zullen in de toekomst steeds meer functies krijgen. Deze slimme systemen kunnen namelijk worden uitgerust met interessante extra’s, zoals wifi-hotspots, milieu- of verkeerssensoren en zelfs laadpunten voor elektrische auto’s. Hierdoor zal het verlichtingsnetwerk op den duur meerdere losse installaties gaan vervangen.

Stelling:

***Slimme lantaarnpalen maken het werk van monteurs uitdagender, omdat ze met meer technologie bezig zijn dan alleen met lampen.***

Eens of oneens?

## Klaar voor actie!

Met een mooi zicht op de toekomst, richten we ons nu eerst op het hier en nu. Bij de praktijkopdrachten maak jij een aftakking van het elektriciteitsnet om de openbare verlichting daarop aan te sluiten. Om dat goed en veilig te kunnen doen, is basiskennis over wat je in de praktijk zult gaan zien handig. Wat kom je allemaal tegen op straat en in de lantaarnpaal? Met welke risico’s moet je rekening houden? Welke {{PBM’s}} en {{veiligheidsmiddelen}} zijn onmisbaar? En welke gereedschappen en materialen heb je nodig? De antwoorden krijg je in het laatste gedeelte van deze module.


## Van straat naar paal

Geef de juiste volgorde aan van de weg die de laagspanning vanaf de straat aflegt naar de lantaarnpaal.

***Zet deze woorden van boven naar beneden in de juiste volgorde, begin op straat:***



## Wat een keus!

In de praktijk kom je op meerdere plekken verschillende materialen tegen. Dat begint al bij de kabels waarmee je gaat werken. En kijk op de foto hieronder eens naar een selectie van de verschillende {{armaturen}} en lampen die er zijn. Tot slot kun je in de lantaarnpaal ook nog eens diverse typen aansluitkasten tegenkomen. Wat een keus!

Bij het kiezen van een bepaald armatuur worden de wensen en eisen op verschillende gebieden tegen elkaar afgewogen. Men kijkt bijvoorbeeld naar (licht)technische, financiële en praktische eisen, houdt rekening met veiligheidseisen en let op onderhouds- en duurzaamheidswensen. 




Welke aspecten hebben te maken met de duurzaamheid van een armatuur?  
***Kies de drie juiste antwoorden.***

Het armatuur …

## Het hart van de lantaarnpaal

In iedere lantaarnpaal zit een klein [1]. Hierachter bevindt zich de [2] van de lantaarnpaal. Vanaf begin 2023 gebruiken alle netbeheerders in Nederland dezelfde aansluitkast: de [3] aansluitmodule ({{CAM}}). De CAM is kleiner en [4] dan de voorgaande typen aansluitkasten. De CAM wordt snel en gemakkelijk gemonteerd op een vaste rail in de lantaarnpaal. Aan de onderkant van de CAM zit een [5] die aangesloten wordt op de aansluitkabel. 




***Sleep de woorden in de juiste volgorde, van boven naar onder.*** 


## Let op!

Als je bezig bent met elektriciteit, dan moet je je bewust zijn van de risico’s die dat met zich meebrengt. In het lesdeel Elektra lees je over algemene gevaren bij werken met elektriciteit. 

Als monteur openbare verlichting werk je buiten. Dat brengt nog enkele andere risico’s met zich mee:

## Veiligheidsmiddelen

Om als monteur openbare verlichting veilig te kunnen werken, is het belangrijk om de juiste veiligheidsmiddelen te gebruiken. Deze veiligheidsmiddelen komen overeen met de veiligheidsmiddelen die aan bod kwamen in het lesdeel Elektra. 

We noemen nog twee aanvullende veiligheidsmiddelen:

## Materialen en meetgereedschappen

Als monteur gebruik je verschillende materialen en gereedschappen. 
Op de foto zie je enkele meetgereedschappen die je nodig hebt en je belangrijkste materiaal: kabels. Lees de beschrijvingen aan de rechterkant.

## De volgende stap: stappenplannen

Je hebt voldoende basiskennis opgedaan in deze introductieles. Je bent klaar om de stappenplannen bij de praktijkopdrachten door te nemen. Die horen bij de praktijkopdrachten die je straks uit gaat voeren.

Hoe ga je na het doorlopen van de stappenplannen te werk bij het uitvoeren van een praktijkopdrachten? Het is slim om een vaste planning aan te houden. Je kunt een aantal zaken checken voordat je begint met de praktijkopdracht. Klik de stappen hiernaast een voor een aan.

***Laat zien wat je kunt: GO NUTS!***